میگرن و سردردهای میگرنی:علت و درمان

mig1

میگرن به سر درد شدیدی گفته می‌شود که با تپش یا ضربان دردناک یک یا هر دو سمت سر همراه است. سردرد های میگرنی غالباً بیمار را به نور و صدا حساس‌تر می‌کند و حالت تهوع و استفراغ را در پی دارد. از علائم سردرد میگرنی می‌توان به پف کردن پلک‌ها، کهیر زدن و دیگر علائم آلرژی (حساسیت) مانند اشاره کرد.

اگر به طور منظم با نشانه‌ها و علائم حمله‌های میگرن مواجه می‌شوید، زمان بروز حمله سردرد و شیوه تسکین دادن آن را یادداشت کنید. سپس از یک متخصص مغز و اعصاب وقت بگیرید و با نشان دادن این یادداشت‌ها درباره سر درد خود توضیح دهید.
راهکار درمانی به تعداد دفعات بروز سر درد میگرنی و شدت آنها، میزان ناتوانی ناشی از سر درد و دیگر بیماری‌های احتمالی فعلی بستگی دارد.
اگر علائم سردردهای میگرنی که در ادامه مقاله توضیح داده شده را دارید، برای مشاوره در مورد مشکل خود میتوانید با شماره  02188415320 تماس حاصل فرمایید.

علائم


میگرن غالباً در دوران کودکی، نوجوانی یا اوان جوانی شروع می‌شود. سردردهای میگرنی در چهار مرحله پرودروم، اورا، سر درد و پست دروم پیشرفت می‌کند، البته ممکن است هر بیماری تمام این مراحل را پشت سر نگذارد.

پرودروم

بیمار یک یا دو روز قبل از میگرن تغییراتی جزیی، مانند موارد زیر، را حس می‌کند که علامت هشدار در راه بودن میگرن است:

  • یبوست
  • تغییرات خلق و خو از افسردگی تا شادی و سرخوشی
  • ویار (هوس غذایی)
  • خشکی و گرفتگی گردن
  • تکرر ادرار و افزایش تشنگی
  • خمیازه کشیدن مکرر

اورا

اورا با علائم سیستم عصبی همراه است و معمولاً اختلال‌های بینایی از قبیل اخگربینی یا کج و موج‌دار شدن دید را شامل می‌شود.

از مثال‌های اورا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • پدیده‌های بینایی مانند دیدن اشکال مختلف، نقطه‌های نورانی یا اخگربینی
  • تاری دید و نابینایی
  • سوزن سوزن شدن دست یا پا
  • ضعف یا بی‌حسی صورت یا یک سمت بدن
  • اختلال‌های گفتاری
  • وزوز کردن گوش یا شنیدن صداها یا موسیقی
  • تشنج‌های عضلانی یا دیگر حرکات غیرقابل کنترل

حمله

میگرن اگر درمان نشود، معمولاً 4 تا 72 ساعت طول می‌کشد. تعداد دفعات حمله سردردهای میگرنی در بیماران مختلف متفاوت است. میگرن گاهی نادر است و گاهی چند بار در ماه رخ می‌دهد. بیمار در طول تحمل سردردهای میگرنی با علائم زیر مواجه می‌شود:

  • درد یک یا هر دو طرف سر
  • درد ضربان‌دار یا تپشی
  • حساسیت به نور، صدا و گاهی بو یا لمس
  • حالت تهوع و استفراغ
  • تاری دید
  • سرگیجه که گاهی غش کردن را به دنبال دارد.

پست دروم

مرحله نهایی میگرن پست دروم نام دارد که پس از حمله میگرنی تجربه می‌شود. برخی بیماران احساس خستگی مفرط می‌کنند، اما عده‌ای کاملاً سرحال هستند. بیمار ظرف 24 ساعت با علائم زیر روبرو می‌شود:

  • گیجی
  • دمدمی مزاجی و بی‌حوصلگی
  • سرگیجه
  • حساسیت به نور و صدا

علل میگرن


اگرچه علل میگرن مشخص نیست، اما عامل‌های ژنتیکی و محیطی در ابتلا به میگرن بی‌تاثیر نیست.

تغییرات ساقه مغز و برهم‌کنش‌های آن با عصب سه قلو یعنی یکی از گذرگاه‌های اصلی درد می‌تواند از علل بروز میگرن باشد.

عدم تعادل در مواد شیمیایی مغز، ماند سروتونین یعنی تنظیم کننده درد در سیستم عصبی، نیز باعث شروع میگرن می‌شود. سطح سروتونین در طول حملات میگرن به شدت افت می‌کند. با پایین آمدن سروتونین عصب سه قلو موادی به نام نوروپپتیدها را آزاد می‌کند که به غشاء خارجی مغز (مننژ) منتقل می‌شود. نتیجه نهایی سردرد میگرنی است. دیگر انتقال دهنده‌های عصبی، مانند پپتید وابسته به ژن کالسی‌تونین (CGRP ) نیز در شروع درد میگرن نقش دارند.

محرک‌های میگرن

از محرک‌های میگرن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تغییرات هورمونی در بانوان

تغییر در میزان استروژن یکی از محرک‌های سردردهای بسیاری از بانوان است. آن گروه از بانوانی که سابقه ابتلا به میگرن دارند، غالباً بلافاصله قبل یا در طول عادت ماهانه یعنی زمانی دچار سر درد می‌شوند که استروژن کاهش قابل ملاحظه‌ای می‌یابد.

گروهی از بانوان نیز در دوران بارداری یا یائسگی از سردردهای میگرنی رنج می‌برند.

داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضدبارداری خوراکی و درمان جایگزینی هورمون نیز میگرن را تشدید می‌کند.

غذاها

پنیر کهنه، غذاهای شور و غذاهای فراوری شده از محرک‌های میگرن محسوب می‌شوند. صرف نکردن یکی از وعده‌های غذایی یا روزه گرفتن نیز گاهی میگرن را به دنبال دارد.

افزودنی‌های خوراکی

شیرین کننده‌ آسپارتام و نگهدارنده مونوسدیم گلوتامات (MSG)، موجود در بسیاری از غذاها، از محرک‌های میگرن شناخته شده است.

نوشیدنی‌ها

مشروبات الکلی و نوشیدنی‌های با کافئین بالا از محرک‌های میگرن به شمار می‌آیند.

استرس

استرس در محل کار یا در خانه سردرد میگرنی را به دنبال دارد.

محرک‌های حسی

نورهای درخشان و تشعشع خورشید و همچنین صداهای بلند باعث شروع میگرن می‌شوند. بوهای قوی مانند عطر، رنگ نقاشی، بوی سیگار اطرافیان و ... موجب شروع میگرن برخی بیماران می‌شود.

تغییر در الگوی خواب ـ بیداری

کم‌خوابی یا بالعکس زیاده‌روی در خواب و همچنین جت لگ (پرواززدگی) نیز از محرک‌های میگرن نام برده شده است.

تغییرات محیطی

تغییرات جوی یا فشار هوا ممکن است ابتلا به میگرن را در پی داشته باشد.

 عوارض


تلاش برای کنترل درد میگرن گاهی باعث بروز مشکلاتی از قبیل موارد زیر می‌شود:

ناراحتی‌های معده و شکم

مسکن‌های موسوم به داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن (ادویل، مورتین IB و اقلام مشابه) معده درد، خونریزی، زخم و عوارض دیگر را در صورت مصرف طولانی مدت یا در دوزهای بالا به دنبال دارد.

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد مسکن

مصرف مسکن‌های تجویزی یا غیرتجویزی بیش از ده روز در ماه یا در دوز بالا سردردهای ناشی از مصرف بیش از حد مسکن را به دنبال دارد.

تشخیص


اگر خود یا اعضاء خانواده‌تان سابقه ابتلا به میگرن دارید، متخصص مغز و اعصاب میگرن را با توجه به سابقه پزشکی، علائم و معاینه جسمی و عصبی تشخیص می‌دهد.

در صورت غیرمعمول یا پیچیده بودن سر ددر یا تشدید ناگهانی درد، پزشک دستور آزمایش‌های زیر بیشتر را به منظور تشخیص افتراقی و رد احتمال ابتلا به دیگر علل مولد سر درد می‌دهد.

  • آزمایش خون
  • ام آر آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی): پزشک با توجه به تصاویر ام آر آی تومور، سکته مغزی، خونریزی مغزی، عفونت و دیگر عارضه‌های سیستم عصبی (عصب‌شناختی) و مغزی را تشخیص می‌دهد.
  • سی تی اسکن ( مقطع‌نگاری رایانه‌ای): متخصص مغز و اعصاب تومور، عفونت، آسیب مغزی، خونریزی مغزی و دیگر بیماری‌های احتمالی عامل سردرد را با توجه به نتیجه سی تی اسکن تشخیص می‌دهد.
  • پونکسیون کمری (لومبار پانکچر): متخصص در این عمل سوزن باریکی را بین دو مهره کمری وارد می‌کند و نمونه‌ای از مایع مغزی نخاعی را خارج و برای بررسی به آزمایشگاه می‌فرستد.

درمان

داروهای بسیاری برای درمان میگرن تهیه شده است که بعضی از آنها علاوه بر تسکین یا پیشگیری میگرن غالباً برای درمان دیگر عارضه‌ها نیز به کار برده می‌شود. داروهای مقابله با میگرن به دو دسته اصلی تقسیم‌بندی می‌شود:

داروهای مسکن

به محض مواجهه با نشانه‌ها یا علائم میگرن داروهای مسکن را مصرف کنید تا بهترین نتیجه را از دارو بگیرید. این داروها برای درمان سردرد گردنی و سردرد پشت سر نیز موثر است. اگر پس از مصرف دارو در یک اتاق تاریک بخوابید یا استراحت کنید نیز دارو بهتر تاثیر می‌کند. متداول‌ترین داروهای تسکین دهنده میگرن عبارت است از:

  • آسپرین یا ایبوپروفن (ادویل، مورتین IB و اقلام مشابه) میگرن خفیف را تسکین می‌دهد.
  • استامینوفن (تایلنول و اقلام مشابه): میگرن خفیف برخی بیماران را تسکین می‌دهد.
  • داروهای مخصوص تسکین میگرن مانند ترکیبی از استامینوفن، آسپرین و کافئین (اکسدرین میگرن) درد میگرنی متوسط را آرام می‌کند. این داروها به تنهایی برای میگرن شدید موثر نیستند.
  • تریپتان‌ها: تریپتان درد و دیگر علائم همراه با میگرن را به نحو موثری تسکین می‌دهد. این داروها به صورت قرص، اسپری بینی و آمپول در دسترس است. سوماتریپتان (ایمیترکس)، ریزاتریپتان (ماکسالت)، الموتریپتان (اگزرت)، ناراتریپتان (امرج)، زولمی‌تریپتان (زومیگ)، فرواتریپتان (فروا) و التریپتان (ریپلاکس) از داروهای تریپتان به شمار می‌آیند.
  • ارگات‌ها: داروهای ترکیبی از ارگاتامین و کافئین (میگرگات، کافرگات) به اندازه تریپتان‌ها موثر نیستند و بیشترین تاثیر را برای بیمارانی دارند که دردشان بیش از 48 ساعت استمرار داشته است. بهترین نتیجه از مصرف ارگات زمانی به دست می‌آید که به محض شروع علائم میگرن مصرف شود.
  • داروهای ضدتهوع: داروهای از بین برنده حالت تهوع معمولاً همراه با دیگر داروها مصرف می‌شود. کلرپرومازین، متوکلوپرامید (رگلان) یا پروکلرپرازین (کمپرو) متداول‌ترین داروهای ضدتهوع هستند.
  • داروهای مخدر: این دسته از داروها حاوی مخدرها، به ویژه کدئین، هستند که گاهی برای تسکین درد میگرن برای بیمارانی تجویز می‌شوند که نمی‌توانند ارگات‌ها یا تریپتان‌ها را مصرف کنند. داروهای مخدر اعتیادآور هستند و معمولاً فقط در صورت نتیجه‌بخش نبودن مصرف دیگر داروها استفاده می‌شوند.
  • گلوکوکورتیکوئید (پردنیزون، دگزامتازون): گلوکوکورتیکوئید گاهی در کنار دیگر داروها برای تسکین درد مصرف می‌شود. مصرف درازمدت این داروها اثرهای جانبی را به دنبال دارد.

داروهای پیشگیری

داروهای پیشگیری تعداد، شدت و مدت میگرن را کاهش و تاثیرگذاری مصرف داروهای تسکین دهنده علائم در زمان حملات میگرن را افزایش می‌دهد. چند هفته زمان می‌برد تا علائم در اثر مصرف این داروها بهبود یابد.

داروهای پیشگیری به صورت روزانه یا فقط هنگام قرار گرفتن در معرض محرک‌هایی مانند قاعدگی مصرف می‌شود.

پرکاربردترین داروهای پیشگیری از میگرن عبارت است از:

  • داروهای قلبی ـ عروقی: مسدود کننده‌های بتا که عموماً برای درمان فشار خون بالا و ناراحتی‌های عروقی مصرف می‌شود، تعداد و شدت حمله‌های میگرن را نیز کاهش می‌دهد. سودمندی مسدود کننده‌های بتا از قبیل پروپرانولول (ایندرال LA، اینوپران XL و اقلام مشابه)، متوپرولول تارترات (لوپرسور) و تیمولول (بتیمول) در پیشگیری از میگرن به اثبات رسیده است. دیگر مسدود کننده‌های بتا نیز گاهی برای درمان میگرن به کار برده می‌شود. بهبود علائم ناشی از مصرف این داروها گاهی چند هفته زمان می‌برد.
  • ضدافسردگی‌ها: ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای تعداد حملات میگرن را با تاثیر بر سطح سروتونین و دیگر مواد شیمیایی مغز کاهش می‌دهد. آمی‌تریپتیلین تنها ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای است که سومندی آن در جلوگیری از میگرن به اثبات رسیده است. دیگر ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای گاهی به دلیل اثرهای جانبی کمتر از آمی‌تریپتیلین مصرف می‌شود.
  • داروهای ضدصرع: بعضی داروهای ضدصرع مانند والپروات (دپاکین) و توپیرامات (توپاماکس) تعداد حمله‌های میگرن را کاهش می‌دهد. البته مصرف این داروها در دوز بالا اثرهای جانبی متعددی را به دنبال دارد. سدیم والپروات حالت تهوع، رعشه، افزایش وزن، ریزش مو و سرگیجه را در پی دارد. بانوان باردار یا درصدد باردار شدن نباید از فراورده‌های والپروات استفاده کنند.
  • سم بوتولینیوم تیپ A (بوتاکس): بوتاکس به درمان میگرن‌های مزمن بزرگسالان کمک می‌کند.
  • مسکن‌ها: مسکن‌های غیراستروئیدی ضدالتهاب، به ویژه ناپروکسین (ناپروزین) از میگرن جلوگیری می‌کند و علائم را کاهش می‌دهد.